Gezondheid, Prostaatkanker, Krachttraining, Leefstijl

Krachttraining remt de groei van prostaatkanker: waarom spieren je beste medicijn kunnen zijn

Steeds meer onderzoek laat zien dat wat je in de sportschool doet, invloed kan hebben op wat er in je prostaat gebeurt. In deze blog lees je hoe gerichte krachttraining niet alleen spiermassa behoudt tijdens zware behandelingen, maar zelfs de groei van prostaatkankercellen kan afremmen – en wat jij daar vandaag al mee kunt doen.

1. Prostaatkanker en waarom krachttraining ineens zo interessant is

Prostaatkanker is één van de meest voorkomende vormen van kanker bij mannen. De meeste mannen krijgen er vroeg of laat mee te maken – zelf, of in hun directe omgeving. Jarenlang lag de focus vooral op opereren, bestralen en hormoontherapie. Belangrijk en vaak levensreddend, maar met forse bijwerkingen: verlies van spiermassa, meer vet, minder energie, daling van het libido en een duidelijke achteruitgang van de kwaliteit van leven.

Dat beeld begint te kantelen. Steeds meer grote onderzoeken laten zien dat bewegen – en in het bijzonder krachttraining – een verrassend sterke bondgenoot is in de strijd tegen prostaatkanker. Niet alleen om je fitter te voelen, maar mogelijk ook om de groei van kankercellen zelf af te remmen. Een review van tientallen studies met meer dan 3.500 mannen met prostaatkanker laat zien dat krachttraining spierkracht, conditie, lichaamssamenstelling en kwaliteit van leven duidelijk verbetert ten opzichte van “niets doen” of alleen standaardzorg1.

📌 Belangrijk om te onthouden: Prostaatkanker is geen reden om stil te gaan zitten. Integendeel: juist tijdens en na de behandeling is verstandig bewegen één van de krachtigste keuzes die je zelf kunt maken.

2. De standaardbehandeling van prostaatkanker in het kort

De behandeling van prostaatkanker hangt af van het stadium van de ziekte, je leeftijd, je algehele gezondheid en je persoonlijke wensen. Grofweg zie je bij veel mannen een combinatie van drie pijlers:

• Opereren (prostatectomie): de prostaat wordt (gedeeltelijk) verwijderd. Dit is een grote ingreep met mogelijke gevolgen voor plasfunctie en erectievermogen.

• Bestraling (radiotherapie): met gerichte straling worden kankercellen beschadigd of gedood. Dit kan vermoeidheid, darmklachten en blaasproblemen geven.

• Androgeen Deprivatie Therapie (ADT): een hormoonbehandeling waarbij de aanmaak of werking van testosteron vrijwel volledig wordt stilgelegd.

Vooral die laatste pijler – ADT – is belangrijk in het verhaal over krachttraining. Testosteron kan de groei van bestaande prostaatkankercellen stimuleren. Daarom wordt bij veel mannen doelbewust een testosterontekort gecreëerd. Dat remt de tumor, maar het heeft een prijs: je verliest spiermassa, wordt slapper, vaak zwaarder en voelt je minder vitaal. Onderzoeken laten zien dat mannen op ADT in korte tijd kilo’s spiermassa kunnen kwijtraken en juist vetmassa aankomen2.

⚠️ Let op: Spierverlies (sarcopenie) is niet alleen cosmetisch. Minder spiermassa betekent meer moeite met dagelijkse taken, hoger valrisico, meer vermoeidheid en een slechtere algehele gezondheid.

3. Wat doet krachttraining tijdens ADT precies?

Lange tijd werd gedacht: als je testosteron bijna nul is, heeft krachttraining weinig zin. Testosteron is immers hét hormoon voor spiergroei, toch? Maar recente studies laten iets heel anders zien. Zelfs mannen die al jaren ADT krijgen, kunnen met gerichte krachttraining spiermassa opbouwen en vetmassa verliezen. En dat op leeftijden rond de 70 jaar en ouder.

In een onderzoek bij mannen van gemiddeld 73 jaar, die al twee jaar voor prostaatkanker werden behandeld met ADT, volgden de deelnemers 12 weken lang een krachttrainingsprogramma van drie keer per week een uur. Ze deden negen klassieke oefeningen zoals de chest press, seated row en leg press. Het aantal sets werd langzaam opgebouwd van 1 naar 4. Na elke training kregen de mannen een shake met 40 gram wei-eiwit. De uitkomsten waren indrukwekkend:

• Gemiddeld 2,5 kilo vetmassa verloren in 12 weken.

• Ongeveer 2 kilo spiermassa erbij, ondanks het extreem lage testosteron.

• Duidelijke verbeteringen in kracht bij oefeningen als leg press en seated row, vergelijkbaar met wat ook in grotere reviews wordt gezien2.

Grotere systematische reviews bevestigen dit beeld. Een analyse van interventies bij mannen met gevorderde prostaatkanker en ADT liet zien dat weerstandstraining het verlies aan vetvrije massa met gemiddeld ruim 3 kilo voorkwam en de beenkracht met tientallen kilo’s verbeterde2. Anders gezegd: je hoeft je kracht en spieren niet lijdzaam te laten verdwijnen. Met een goed programma kun je actief terugvechten.

💡 Praktische tip: Laat je bij de start begeleiden door een (oncologie)fysiotherapeut of ervaren trainer. Je hoeft geen bodybuilder te worden; het gaat om doelgerichte, veilige krachttraining, afgestemd op jouw belastbaarheid.

4. Myokines: de geheime taal van je spieren richting kankercellen

Spieren zijn geen passieve motoren die alleen maar kracht leveren. Ze zijn ook een actief hormoonorgaan. Zodra je met gewichten traint, gaan je spiercellen stoffen aanmaken en uitscheiden die via het bloed door je hele lichaam reizen. Deze signaalstoffen heten myokines. Denk aan interleukines, irisine en vele andere eiwitten. Ze beïnvloeden onder andere vetweefsel, het immuunsysteem, de suikerstofwisseling én – zo blijkt steeds duidelijker – kankercellen3,4.

In het eerder genoemde onderzoek met mannen van rond de 73 jaar werd iets bijzonders gedaan. De onderzoekers haalden uit de prostaat van deze mannen specifieke kankercellen met de naam DU145. Deze cellen zijn niet gevoelig voor testosteron en reageren dus normaal gesproken nauwelijks op ADT. Dat maakte het mogelijk om te testen of er nog een andere rem op de groei van deze cellen te vinden was.

De onderzoekers namen bloed af bij de mannen, vóór en na de 12 weken krachttraining. Vooral na trainingen zaten er hoge concentraties myokines in dat bloed. Vervolgens werden de DU145-kankercellen in het laboratorium blootgesteld aan dit “myokine-rijke” bloed. Het resultaat was opvallend: de groei van de kankercellen nam met meer dan 22,5% af, en dat al binnen 72 uur na blootstelling aan het bloed van de getrainde mannen. Dit wijst erop dat myokines een direct remmend effect kunnen hebben op prostaatkankercellen.

Zelfs op hogere leeftijd kan gerichte krachttraining spiermassa opbouwen en cellulaire processen beïnvloeden.

Andere wetenschappelijke reviews over myokines en kanker bevestigen dat deze spierafgeleide stoffen een rol spelen bij het remmen van ontsteking, het activeren van het immuunsysteem en het beïnvloeden van de groei en overleving van kankercellen3–5. We begrijpen nog niet alle details, maar de rode draad is duidelijk: actieve spieren sturen beschermende signalen door je lichaam.

📌 Kernboodschap: Elke keer dat jij doelgericht traint, geef je je spieren een seintje om myokines aan te maken. Die myokines kunnen niet alleen je stofwisseling verbeteren, maar mogelijk ook de groei van prostaatkankercellen afremmen.

5. Kan krachttraining prostaatkanker ook helpen voorkomen?

De onderzoeken die we tot nu toe bespraken, gaan vooral over mannen die al prostaatkanker hebben. Maar er is een groeiende groep wetenschappers die denkt dat intensieve krachttraining ook een rol kan spelen in de preventie van prostaatkanker. Dat idee is niet zo vergezocht als het misschien klinkt.

• Myokines hebben een ontstekingsremmend effect en kunnen vetweefsel gezonder maken. Chronische laaggradige ontsteking en overmatig vetweefsel verhogen het risico op verschillende vormen van kanker, waaronder prostaatkanker.

• Krachttraining helpt je om een gezond gewicht en een lagere vetmassa te behouden. Overgewicht, vooral buikvet, hangt samen met een hoger risico op agressievere vormen van prostaatkanker.

• Fitte mannen hebben vaak een betere insulinegevoeligheid en een gunstiger hormoonprofiel, wat mogelijk beschermend werkt tegen tumorgroei.

Grote bevolkingsstudies en meta-analyses laten zien dat lichamelijk actieve mannen gemiddeld een lager risico hebben op het krijgen van prostaatkanker en – als ze het krijgen – vaak een gunstiger beloop1. De precieze rol van krachttraining ten opzichte van bijvoorbeeld wandelen of fietsen wordt nog onderzocht, maar de combinatie van spieropbouw, vetverlies en myokine-productie maakt krachttraining tot een logische pijler in een leefstijl die prostaatkanker op afstand helpt houden.

6. Voeding en krachttraining: wat hebben mannen met (of zonder) prostaatkanker nodig?

Krachttraining werkt het beste als je je spieren geeft wat ze nodig hebben om te herstellen en te groeien. Zeker bij mannen op ADT is dat belangrijk: je lichaam heeft het zwaarder, je herstelt trager en je verbrandt vaak minder door minder spontane activiteit. Een paar praktische voedingsprincipes:

6.1. Eiwit: de bouwsteen voor je spieren

In het onderzoek dat we eerder beschreven, kregen de mannen na elke training een shake met 40 gram wei-eiwit. Dat is niet toevallig. Eiwit levert de aminozuren die nodig zijn om beschadigde spiervezels te herstellen en sterker terug te laten komen. Voor de meeste mannen met prostaatkanker (zeker tijdens ADT) ligt een inname van ongeveer 1,2–1,6 gram eiwit per kilo lichaamsgewicht per dag vaak in de goede richting, tenzij je arts of diëtist anders adviseert.

• Kies voor eiwitrijke voedingsmiddelen als magere kwark, eieren, kip, vis, peulvruchten en eventueel een kwalitatieve eiwitshake.

• Verdeel je eiwitinname over de dag (bijvoorbeeld 3–4 maaltijden met 25–40 gram eiwit), zodat je spieren telkens een “bouwsteensignaal” krijgen.

6.2. Een gezond gewicht en een platte buik

Veel mannen met prostaatkanker merken dat hun gewicht omhoog kruipt tijdens de behandeling, vooral rond de buik. Een combinatie van krachttraining, laag-intensieve cardio (zoals stevig wandelen of fietsen) en bewuste voeding helpt om dat proces om te keren. In het onderzoek trainden de mannen drie keer per week met gewichten, aten ze extra eiwit en deden ze nog eens twee uur per week rustige cardiotraining. Het resultaat: minder vet, meer spier, betere conditie – en een rem op de groei van kankercellen.

Dit sluit naadloos aan bij leefstijlprogramma’s zoals Echte Mannen Diëten Niet, waarin krachttraining, laag-intensieve cardio op een (relatief) lege maag en een hogere eiwitinname de basis vormen voor een gezond gewicht, een platte buik en een sterk lichaam. Wat we al wisten over afvallen en spieropbouw, krijgt nu een extra dimensie: dezelfde strategie lijkt ook de groei van kankercellen te kunnen remmen. Winst op alle fronten.

6.3. Praktische voedingsrichtlijnen in het kort

• Eet bij elke maaltijd een goede eiwitbron (25–40 gram).

• Verminder sterk bewerkte producten, suiker en alcohol; die dragen bij aan vetopslag en ontsteking.

• Zorg voor voldoende groente, fruit en vezels; die ondersteunen je darmen en immuunsysteem.

• Overleg met een oncologie-diëtist als je afvalt zonder dat te willen, of als je moeite hebt om voldoende te eten.

7. Hoe ziet een veilig krachttrainingsprogramma er uit?

Iedere man is anders, en zeker bij (of na) prostaatkanker is maatwerk belangrijk. Maar de onderzoeken geven wel een aantal gemeenschappelijke kenmerken van effectieve programma’s:

• Frequentie: meestal 2–3 keer per week krachttraining, met minimaal één rustdag tussen de sessies.

• Duur: ongeveer 45–60 minuten per sessie, inclusief warming-up en cooling-down.

• Oefeningen: grote spiergroepen met apparaten of vrije gewichten, zoals leg press, chest press, seated row, squats, lunges en oefeningen voor schouders en armen.

• Intensiteit: je traint met een gewicht dat uitdagend is, maar waarbij je de techniek goed kunt houden. Vaak wordt gewerkt in reeksen van 8–12 herhalingen, 2–4 sets per oefening.

💡 Luister naar je lichaam: pijn op de borst, extreme kortademigheid, duizeligheid of scherpe pijn zijn signalen om direct te stoppen en je arts te raadplegen. Vermoeidheid en spierpijn mogen, maar moeten binnen enkele dagen weer afnemen.

8. Spieren als lang-leven-orgaan: waarom je nooit “te oud” bent om te beginnen

Een van de krachtigste lessen uit het onderzoek naar krachttraining en prostaatkanker is misschien wel deze: je bent nooit te oud om spiermassa op te bouwen. Zelfs mannen van 73 jaar, langdurig op ADT, zonder noemenswaardige testosteronproductie, lieten in 12 weken meetbare spiergroei en vetverlies zien. Je spieren reageren dus niet alleen op hormonen, maar vooral op wat jij er dag in, dag uit mee doet.

Je spieren zijn daarmee misschien wel je belangrijkste “gezond en lang leven”-orgaan. Hoe ouder je wordt, hoe meer spiermassa je van nature verliest. Hoe meer spiermassa je verliest, hoe sneller je gezondheid achteruitgaat: je loopt minder stabiel, je herstelt trager, je weerstand daalt en je wordt afhankelijker. Krachttraining draait dat proces om. Zeker in combinatie met goede voeding en voldoende slaap.

9. Conclusie: rem op tumorgroei, boost voor je leven

De wetenschap is duidelijker dan ooit: krachttraining remt de groei van prostaatkanker niet alleen indirect, maar mogelijk ook direct. Indirect door:

• behoud en opbouw van spiermassa tijdens ADT,

• vermindering van vetmassa en buikvet,

• betere insulinegevoeligheid en minder ontsteking,

• verbetering van conditie, kracht, stemming, seksualiteit en kwaliteit van leven1,2,6.

En direct, doordat myokines – de stoffen die je spieren tijdens krachttraining aanmaken – in het laboratorium laten zien dat ze de groei van prostaatkankercellen kunnen afremmen. De groei van DU145-cellen nam met ruim 22,5% af na blootstelling aan bloed van getrainde mannen. Dat is geen tovermiddel, maar wel een krachtige aanwijzing dat jouw spieractiviteit ertoe doet, tot op celniveau.

📌 Samengevat: Je hoeft niet machteloos toe te kijken. Naast operaties, bestraling en ADT kun je zelf een actieve rol pakken. Met gewichten. Met bewuste voeding. Met een plan.

Wil jij met krachttraining beginnen, maar weet je niet goed hoe? Train je al een tijdje, maar boek je geen vooruitgang? Zoek begeleiding van een professional die ervaring heeft met trainen tijdens of na kankerbehandeling. Programma’s zoals Echte Mannen Diëten Niet laten zien dat krachttraining, laag-intensieve cardio en eiwitrijke voeding niet alleen helpen voor een strak lijf, maar ook voor een lang en vitaal leven.

Bespreek je plannen altijd met je behandelend arts of oncologieverpleegkundige. Maar laat één ding duidelijk zijn: prostaatkanker is géén reden om stil te zitten. Integendeel. Elke herhaling, elke set, elke wandeling is een signaal aan je lichaam: ik doe mee in de strijd. En je spieren – en hun myokines – vechten met je mee.

Bronnen (selectie):
1. Exercise and Prostate Cancer: A Review of the Literature (NCBI).
2. Strength Training in Cancer Survivors: A Systematic Review (SAGE Journals).
3. Myokines: Emerging Therapeutic Targets for Cancer (NCBI).
4. Exercise-Induced Myokines in Cancer Prevention and Treatment (Frontiers in Oncology).
5. The Role of Myokines in Muscle and Prostate Cancer (ScienceDirect).
6. Systematische reviews en meta-analyses over lichamelijke activiteit, seksuele functie en kwaliteit van leven bij mannen met prostaatkanker (PubMed, 2021–2026).